Uitdagingen en onderzoek

Onderzoek

Technologische ontwikkelingen en het belang van duurzame inzetbaarheid

Recent is er zowel in Nederland als internationaal veel aandacht voor de relatie tussen technologie, werkgelegenheid en werkloosheid. Daarbij gaat het om vragen over de hoeveelheid werk, maar ook over aard, inhoud en betekenis van werk in een context van snelle toepassing van digitale technologie en robots.

Deze technologische ontwikkelingen hebben verschillende effecten op verschillende beroepen en typen banen. In de industriële revolutie zagen we dat hooggekwalificeerde ambachtslieden overbodig werden toen laagopgeleide goedkope arbeiders in de textielindustrie werden ingezet.

Tegenwoordig is het eerder andersom: technologie pakt vooral voor hoogopgeleiden goed uit omdat ICT hun productiviteit verhoogt en nieuwe mogelijkheden biedt. Veel routinematig administratief en productiewerk daarentegen leent zich uitstekend voor automatisering, waardoor veel banen verdwijnen of een andere invulling krijgen.

‘We zien een sterke flexibilisering van de arbeidsmarkt, een toename van het aantal zzp’ers en het verdwijnen van de vaste baan: dat vraagt meer verantwoordelijkheid van de individuele werkende om kennis en vaardigheden up-to-date te houden en mee te (kunnen) gaan met de dynamiek van de arbeidsmarkt. ‘

Technologie om vermogens en vaardigheden te versterken

Hoewel er verschillen van inzicht zijn over de snelheid van technologische verandering en de impact daarvan op banen en werkgelegenheid, is wel duidelijk dat technologie de arbeidsmarkt fundamenteel verandert. Het concurrentievermogen van de Nederlandse economie (en het individuele verdienvermogen van werkenden) vragen een beroepsbevolking die beschikt over kennis en vaardigheden die nodig zijn voor de industrie en de dienstensector van de 21ste eeuw.

Deelname aan de arbeidsmarkt vereist vermogens en vaardigheden van mensen om te functioneren en de dingen te doen die zij belangrijk vinden. Daarvoor moeten mensen niet alleen (intrinsiek) in staat zijn bepaalde dingen te doen; ze moeten daartoe ook in staat gesteld worden door de omgeving. Die omgeving (infrastructuur, wet- en regelgeving, prikkels, instituties en ook technologie) is van wezenlijk belang voor mensen om optimaal te kunnen functioneren.

Technologie wordt een steeds belangrijker onderdeel van de omgeving en daarmee ook een deel van de mogelijkheden van mensen, waardoor ze in staat zijn om in het arbeidsproces en maatschappelijk hun steentje bij te dragen.

‘Technologie is een tweesnijdend zwaard en kan ook mensen buiten sluiten omdat het gebruik van technologie veelal een bepaalde kennisbasis vooronderstelt, waardoor de baten van technologische vernieuwing vooral toevallen aan hoger opgeleiden die de kennis en vaardigheden bezitten om de technologie te gebruiken. ‘

Het sociale netwerk

Sinds het begin van de 21ste eeuw is de adoptie van social networking services (die de interactie tussen gebruikers faciliteren) exponentieel gegroeid. De meest bekende voorbeelden van social networking services zijn Facebook en Twitter. Social networking services bieden de mogelijkheid om via het internet andere gebruikers te vinden en met hen in contact te komen (het bij elkaar brengen van vraag en aanbod) en de mogelijkheid om met andere gebruikers te communiceren en informatie uit te wisselen.

Veel sociale netwerkdiensten richten zich op specifieke doelgroepen – bijvoorbeeld op het delen van ervaringen in patiëntengroepen, op vraag en aanbod van (mantel)zorg, op sport en andere domeinen. Social media spelen tevens een rol in het mobiliseren van financieel kapitaal en sociaal kapitaal. Social networking services lijken een grote rol te gaan krijgen in de ontwikkeling van een samenleving waarin steeds meer wordt gevraagd van burgers en hun omgeving.

Sensortechnologie, apps en robotica

Sensoren en sensortechnologie-gebaseerde toepassingen worden steeds belangrijker als het gaat om werk, gezondheid en participatie. Smartphones hebben naast een internetverbinding ook GPS, een kompas en andere sensoren.

Een andere ontwikkeling zijn ‘wearables’ zoals; kleding, brillen, contactlenzen en horloges die automatisch functies meten zoals het aantal gelopen stappen, de hartslag en de transpiratie. Deze sensoren produceren veel nieuwe data.

Door sensoren met internet te verbinden (Cloud / Internet of Things) zijn bijvoorbeeld talloze gegevens beschikbaar over mensen, machines en infrastructuur. Slimme applicaties koppelen gegevens direct terug aan de gebruiker.

Soms zijn hier adviezen of tips aan gekoppeld, bijvoorbeeld over aanpassingen in leefstijl en gezondheid. Sensoren en apps kunnen op die manier een belangrijke rol spelen om werkenden gezond en inzetbaar te houden – waarbij overigens wel vragen gesteld moeten worden over het eigendom van de data en de privacy van de werknemer.

Waar volledige automatisering niet mogelijk, te duur of onwenselijk is, werken mensen steeds meer samen met robots.

Duurzame inzetbaarheid van werkenden

Technologische veranderingen zorgen ervoor dat de vraag naar kennis en vaardigheden steeds verandert. Daardoor neemt de economische waarde van actuele kennis en vaardigheden ook sneller af dan ooit. Kon je vijftig jaar geleden op de arbeidsmarkt nog tientallen jaren vooruit met wat je op school had geleerd, anno 2016 is dat nog maar vier of vijf jaar.

Werken in de 21ste eeuw eist continue aandacht voor behoud van waarde voor de arbeidsmarkt: duurzame inzetbaarheid. Voor Nederland en andere westerse landen komt daar nog bij dat de (beroeps)bevolking steeds ouder wordt. Verduurzaming van de inzetbaarheid van de Nederlandse beroepsbevolking is daarmee één van de grote uitdagingen voor de komende decennia. Centraal staat het ‘proces’ van kwalificatieveroudering. Daarbij ontstaan gedurende de loopbaan mismatches tussen wat werknemers kunnen en kennen en wat het werk en de arbeidsmarkt van hen vraagt.

Kwalificatie veroudering

De economische literatuur maakt onderscheid tussen technische en economische kwalificatieveroudering. Technische kwalificatieveroudering is een waardedaling van menselijk kapitaal die toe te schrijven is aan veranderingen van een werknemer zelf. Die waardedaling treedt op als iemand bepaalde kennis of vaardigheden eenvoudigweg niet meer kan inzetten, bijvoorbeeld door verlies van fysieke of mentale vermogens/capaciteiten (slijtage) of als gevolg van (tijdelijk) niet of te weinig gebruik van die kennis en vaardigheden (atrofie).

Bij economische kwalificatieveroudering gaat het om een waardedaling van het menselijk kapitaal als gevolg van veranderingen van buitenaf. Aan economische kwalificatieveroudering liggen veelal technologische veranderingen ten grondslag.

Ten slotte kan het voorkomen dat werknemers als gevolg van overtolligheid door ontwikkelingen op bedrijfsniveau van bedrijf moeten veranderen. Reorganisaties en afstotingen kunnen ontslagen met zich mee brengen: bedrijfsspecifieke kwalificatieveroudering.

Programma VEERKRACHT® als oplossing

VEERKRACHT® betekent dat je je kunt aanpassen aan de omstandigheden die zich voordoen. En dus op zoek gaat naar nieuwe leerervaringen of nieuwe netwerken, dat je bevlogen bent voor het werk, dat je je gewaardeerd voelt door de organisatie waarin je werkt en dat je tijdens het werk ook gefocust bent op dat werk en de organisatie. TNO onderzoek laat zien dat het versterken door VEERKRACHT® vele positieve gevolgen heeft voor zowel medewerkers als organisaties. Het zorgt er bijvoorbeeld voor dat medewerkers tevredener zijn, productiever en bereid zijn om langer door te werken. VEERKRACHT® is een succesvol ‘bottom up’ programma dat steeds meer bewezen effectieve interventies oplevert die bedrijven daadwerkelijk helpen om medewerkers in beweging te krijgen voor activiteiten op de ontwikkel, taak(her)ontwerp en mobiliteitsroute.

Meer weten over 21e eeuwse vaardigheden en wat dit betekent voor jou of je organisatie? Mail of bel ons gerust. Wij komen graag kennis maken en kennis delen.

Bron: onderzoek TNO - de toekomst van werk